AALSMEER – Voor Nederland eindigde de Tweede Wereldoorlog op 5 mei 1945. Maar duizenden kilometers verderop ging de oorlog nog maanden door. Pas op 15 augustus capituleerde Japan en kwam een einde aan de Japanse bezetting van Nederlands-Indië. Rick Franke van het CRASH Luchtoorlog- en Verzetsmuseum vertelt zaterdag 15 augustus in Fort Aalsmeer over deze vaak vergeten en ingewikkelde geschiedenis.
Wie denkt aan het einde van de Tweede Wereldoorlog, denkt al snel aan 5 mei. Nederland viert die dag ieder jaar de bevrijding van de Duitse bezetting. Voor Nederlands-Indië lag dat anders. Daar was Japan sinds 1942 de bezetter en duurde de oorlog tot augustus 1945.
Op 15 augustus 1945 capituleerde Japan. Of zoals de woordvoerder van het CRASH Museum, Rick Franke het aanduidt: ‘Toen heeft de keizer zich overgegeven.’ Daarmee kwam een einde aan de Tweede Wereldoorlog in het Koninkrijk der Nederlanden. Toch betekende dat niet dat er vanaf dat moment rust en vrijheid waren in Nederlands-Indië. Twee dagen later, op 17 augustus, riepen Soekarno en Mohammed Hatta de onafhankelijkheid van Indonesië uit. Daarna volgde een gewelddadige en chaotische periode en uiteindelijk een oorlog tussen Nederland en de jonge Indonesische republiek.
Een geschiedenis die weinig mensen kennen
Juist dat verhaal wil Franke onder de aandacht brengen. Franke geeft zaterdag in Fort Aalsmeer een lezing over Nederlands-Indië. Hij behandelt de periode vóór, tijdens én na de Tweede Wereldoorlog. Volgens Franke ontbreekt het bij veel mensen aan kennis over wat zich in Nederlands-Indië heeft afgespeeld. ‘Men weet gewoon niet wat deze oorlog inhield’, zegt hij. Dat maakt ook het woord ‘bevrijding’ ingewikkeld. Voor mensen die onder de Japanse bezetting hadden geleden, betekende de capitulatie van Japan het einde van een bijzonder zware oorlog. Tegelijkertijd begon vrijwel direct een nieuwe periode van strijd over de toekomst en onafhankelijkheid van Indonesië.
Van genealogie naar een lezing
Franke houdt zich al langer bezig met de geschiedenis van Nederlands-Indië. Een jaar geleden begon hij met genealogisch onderzoek. Daardoor verdiepte hij zich nog verder in het Nederlands-Indische verleden. ‘Van het Nederlands-Indische verhaal weet ik heel veel’, vertelt hij. Zo ontstond het idee om zijn kennis te verwerken in een lezing. Daarbij wil hij niet alleen vertellen over militaire gebeurtenissen, maar juist ook laten zien hoe het dagelijks leven eruitzag en wat de oorlog met mensen deed.
‘De vergeten oorlog’ in beeld
Bezoekers van Fort Aalsmeer kunnen naast de lezing de tijdelijke tentoonstelling ‘De vergeten oorlog’ bekijken. De expositie beslaat ongeveer 55 vierkante meter en probeert bezoekers mee te nemen naar het Nederlands-Indië van toen. In een vierluik wordt de sfeer van die tijd opgeroepen. Hoe leefden mensen er? Hoe zagen de huizen van Nederlands-Indische families eruit? En wat veranderde er door de oorlog? Er is onder meer een diorama met militairen uit de Tweede Wereldoorlog en uit de periode van de zogenoemde politionele acties. Ook zijn er vitrines met voorwerpen uit Indonesië, waaronder geld en traditionele krissen.
Meer dan één bevrijdingsdatum
De lezing en expositie laten zien dat het einde van de oorlog niet voor iedereen op hetzelfde moment kwam. Voor Nederlands-Indië is 15 augustus 1945 een belangrijk keerpunt: de Japanse bezetting kwam ten einde. Maar daarmee brak niet automatisch een periode van vrede aan. De gebeurtenissen die volgden, zouden grote gevolgen hebben voor zowel Indonesië als Nederland. Met de lezing en expositie in Fort Aalsmeer wil Franke juist ook dat minder bekende deel van de geschiedenis onder de aandacht brengen. De expositie is tot het einde van dit jaar te bezoeken.
Bron en foto: Rick Franke, woordvoerder CRASH Luchtoorlog-en Verzetsmuseum Fort Aalsmeer
