‘Stotteren zegt niets over hoe slim iemand is’: Amstelveense specialist wil af van vooroordelen

AMSTELLAND-MEERLANDEN – Op Wereldstotterdag vraagt Joeri van Ormondt van De Stotterpraktijk in Amstelveen aandacht voor de vooroordelen waarmee mensen die stotteren te maken krijgen. Volgens hem worden zij nog te vaak verkeerd beoordeeld op school, op het werk en in sociale situaties. Onwetendheid en vooroordelen zorgen ervoor dat mensen die stotteren zich minder snel durven uit te spreken.

In Nederland stotteren naar schatting 175.000 mensen. Bij de één is dat duidelijk hoorbaar, terwijl de ander het stotteren zoveel mogelijk probeert te verbergen. Klanken kunnen worden herhaald, woorden kunnen langer worden aangehouden of iemand kan tijdelijk vastlopen tijdens het spreken. Maar stotteren gaat volgens Van Ormondt veel verder dan alleen de manier waarop iemand praat.

Veel mensen weten niet wat stotteren inhoudt

“Er is niet altijd begrip voor stotteren. Maar zodra mensen er meer over weten, ontstaat dat begrip vaak wel”, vertelt hij. “Het probleem is dat niet alles als stotteren wordt herkend. Mensen vullen soms woorden voor iemand in of doen aannames. Bijvoorbeeld dat iemand minder slim zou zijn, omdat het spreken moeizaam verloopt.” Die vooroordelen verdwijnen volgens hem vaak zodra duidelijk wordt wat stotteren precies inhoudt. Toch gebeurt dat nog te weinig. Ook in de media is stotteren volgens Van Ormondt nauwelijks zichtbaar. “Je ziet weinig mensen die stotteren op televisie. Daardoor blijft het voor veel mensen iets onbekends.”

Stotteren ontstaat niet door angst

Een hardnekkig misverstand is dat stotteren wordt veroorzaakt door angst, onzekerheid of psychische problemen. Volgens Van Ormondt is dat een achterhaald beeld. “Inmiddels weten we dat het een neurofysiologische achtergrond heeft. Het heeft te maken met de samenwerking tussen de hersenen en de spieren die je gebruikt om te praten.” Bij mensen die stotteren verloopt die samenwerking volgens hem net iets anders dan bij mensen die vloeiend spreken.

“Het is belangrijk om te zeggen dat die samenwerking anders verloopt, niet dat er iets fout gaat. Het is gewoon een andere manier van spreken.” Ook erfelijkheid speelt een belangrijke rol. Van Ormondt verwijst naar onderzoek waaruit blijkt dat genetische factoren een groot aandeel hebben in het ontstaan van stotteren. Hoe groot die invloed precies is, wordt nog onderzocht.

Bang om je vinger op te steken

De gevolgen van stotteren zijn niet altijd zichtbaar. Volgens Van Ormondt proberen veel mensen hun stotteren juist te verbergen. Dat kan op school, tijdens het werk of in sociale situaties grote gevolgen hebben. “Een kind kan in de klas het antwoord op een vraag weten, maar toch nooit zijn vinger opsteken. Niet omdat het kind het antwoord niet weet, maar omdat het bang is om te stotteren.” Daardoor kunnen leraren een verkeerd beeld krijgen van de kennis of mogelijkheden van een leerling. Ook op de werkvloer kan dat gebeuren.

“Collega’s kunnen denken dat iemand weinig weet of niets te vertellen heeft, omdat diegene tijdens vergaderingen nauwelijks iets zegt. Terwijl de werkelijke reden kan zijn dat iemand bang is om een stotter te laten horen.” Sommige mensen kiezen bewust andere woorden of passen hun zinnen aan om moeilijke klanken te vermijden. Anderen besluiten bepaalde gesprekken helemaal niet aan te gaan. Volgens Van Ormondt kan die voortdurende poging om stotteren te voorkomen veel spanning veroorzaken.

Therapie draait niet alleen om vloeiend spreken

Bij De Stotterpraktijk in Amstelveen ligt de nadruk niet uitsluitend op het verminderen van hoorbare stotters. De behandeling richt zich vooral op het omgaan met stotteren en het verminderen van de angst om te spreken. Van Ormondt legt uit dat stotteren bij jonge kinderen soms nog kan verdwijnen. Naarmate kinderen ouder worden, neemt die kans af. Vanaf ongeveer zesjarige leeftijd is de kans op blijvend stotteren volgens hem aanzienlijk groter.

“Bij oudere kinderen en volwassenen kijken we vooral naar hoe iemand met het stotteren omgaat. Wat gebeurt er als je een stotter laat horen? En hoe zorg je ervoor dat iemand gewoon alles kan doen wat hij of zij wil, ook mét stotteren?” Het doel is volgens hem niet om iedereen op dezelfde manier te laten spreken, maar om te voorkomen dat stotteren bepaalt welke keuzes iemand in het leven maakt.

Vier pijlers voor meer zelfvertrouwen

De praktijk werkt onder meer met het wetenschappelijk onderbouwde CARE-model, dat afkomstig is uit onderzoek naar stotteren in Austin, Texas. Het model bestaat uit vier onderdelen: communicatie, ambassadeurschap, veerkracht en educatie.

Bij communicatie draait het om veel meer dan alleen vloeiend praten. Ook houding, gezichtsuitdrukking en oogcontact kunnen een rol spelen. “Communicatie is veel breder dan stotteren. Bij veel volwassenen heeft het stotteren jarenlang de overhand gehad. Wij willen laten zien dat er zoveel meer is dan alleen die stotter.”

Ambassadeurschap, gaat over openlijk vertellen over stotteren. Dat kan bijvoorbeeld door op school een spreekbeurt te houden of op het werk uit te leggen wat stotteren inhoudt.

Veerkracht draait om het omgaan met moeilijke situaties en negatieve reacties. Het vierde onderdeel, educatie, richt zich op het vergroten van kennis en begrip bij de persoon zelf en diens omgeving. Volgens Van Ormondt is geen enkele behandeling voor iedereen hetzelfde. “We kijken altijd naar wat iemand persoonlijk nodig heeft.”

Minder vechten tegen het stotteren

Een belangrijk onderdeel van de behandeling is het verminderen van de angst om hoorbaar te stotteren. Volgens Van Ormondt kan het voortdurend proberen te verbergen van stotteren het spreken juist moeilijker maken. “Mensen die veel last hebben van hun stotteren, zijn vaak voortdurend bezig om het niet te laten horen. Ze vermijden woorden of proberen hun manier van spreken te controleren.” Wanneer die vermijding en spanning afnemen, kan ook het hoorbare stotteren veranderen.

“Als iemand leert om een stotter gewoon te laten horen, verdwijnt een groot deel van het gevecht eromheen. Er blijven stotters over, maar die kunnen voor een buitenstaander veel minder opvallend worden.” Dat proces vraagt volgens hem tijd. Het gaat niet om een snelle oplossing, maar om het ontwikkelen van vertrouwen in de eigen manier van spreken.

Wereldstotterdag vraagt om meer begrip

Het internationale thema van Wereldstotterdag 2026 is Shades of Stuttering, oftewel ’tinten van stotteren’. Daarmee wordt benadrukt dat stotteren voor iedereen anders is. De één heeft vooral moeite met bepaalde klanken, terwijl een ander veel energie kwijt is aan het verbergen van stotteren.

Volgens Van Ormondt begint meer begrip bij kennis en openheid. Door stotteren bespreekbaar te maken, kunnen vooroordelen verdwijnen en krijgen mensen meer ruimte om zichzelf te laten horen. Ook de omgeving kan daarbij helpen. Rustig luisteren, iemand laten uitspreken en niet automatisch woorden of zinnen afmaken, kan een groot verschil maken. De belangrijkste boodschap van Wereldstotterdag is dan ook dat iemand niet beoordeeld moet worden op hoe vloeiend diegene spreekt, maar op wat hij of zij te vertellen heeft.

Meer informatie over stotteren en persoonlijke ervaringen is te vinden bij het Stotterfonds en De Stotterpraktijk in Amstelveen.

Bron en foto: De Stotterpraktijk Amstelveen, Joeri van Ormondt